Η δημόσια διοίκηση και κατ’ επέκταση η γραφειοκρατία, γεννιέται ως προοδευτικό στοιχείο της εξέλιξης των συστημάτων διαχείρισης της εξουσίας. Αν οριοθετήσουμε ως ιστορική αρχή την γαλλική επανάσταση, αυτό που θεωρούμε σήμερα ως εθνικό κράτος δεν υφίστατο. Αντίθετα υπήρχαν αυτοκρατορίες, βασιλεία στα οποία δεν εκπροσωπείται το δημόσιο συμφέρον, παρά μόνο η εξουσία που δεν ήταν όμως δημοκρατικά νομιμοποιημένη.
Η γαλλική επανάσταση, προβάλλοντας κυρίως την ελευθερία και την ισονομία, οδηγήθηκε στην γέννηση του αστικού εθνικού κράτους και στην ανάγκη νομιμοποίησης της διοίκησης. Πλέον το κοινωνικό σύνολο και ο υπάλληλος, είναι υπάλληλος της κοινωνίας που λογοδοτεί σε μια αιρετή κυβέρνηση. Κυρίαρχα χαρακτηριστικά αυτής της λειτουργίας, επιβάλλεται να είναι η διαφάνεια και ο κανόνας. Από αυτή την στιγμή και μετέπειτα γεννιέται η γραφειοκρατία, καθώς απαιτούνται μια σειρά από διαδικασίες και δομές για να εξασφαλίζεται συνεχώς η διαφάνεια και ισονομία. Όπως είναι φυσικό, εν ονόματι της διαφάνειας και της ισονομίας, περιορίζεται η πρωτοβουλία των υπαλλήλων και χάνεται η έννοια της ατομικής ευθύνης. Η γραφειοκρατία δημιουργήθηκε την στιγμή που γεννήθηκε η ανάγκη να στηριχτούν οι δημοκρατικές λειτουργίες της διοίκησης. Δημοκρατία, σημαίνει κατ’ ανάγκη και γραφειοκρατία.
Η γραφειοκρατική οργάνωση είναι σημαντική επειδή επηρεάζει τη διοικητική αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης και την έκταση στην οποία μπορεί να επιτευχθεί η λογοδοσία και ο πολιτικός έλεγχος. Η σύνδεση της κρατικής γραφειοκρατίας με την ιδέα της αγοράς, εκφράζεται μέσα από την πολιτική της «Νέας Δημόσιας διοίκησης» που εφαρμόστηκε, κυρίως στην Νέα Ζηλανδία, την Μεγάλη Βρετανία, στον Καναδά και την Αυστραλία στις τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα. Η ιδέα αυτή στηρίζεται στην αύξηση της αποδοτικότητας των κρατικών υπηρεσιών με τον ίδιο τρόπο που αυτή αντιμετωπίζεται στον ιδιωτικό τομέα. Με άλλα λόγια, κάποιες κυβερνητικές λειτουργίες μεταφέρονται σε ιδιώτες. Η κυβέρνηση «καθοδηγεί» λαμβάνοντας αποφάσεις και ιδιώτες παρέχουν τις υπηρεσίες. Η θεωρία της «Νέας Διοίκησης» έχει στον πυρήνα της τη λεγόμενη συμβολαική κουλτούρα, με άλλα λόγια την εκτεταμένη χρήση συμβάσεων μεταξύ δημόσιας διοίκησης και ιδιωτικού τομέα. Αντίθετα, στη Βόρεια Αμερική και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες επικράτησαν οι ιδέες της συμμετοχής και της ενδυνάμωσης της δημόσιας διοίκησης. Εδώ, δεν ενδιαφέρει η μεγάλη ή μικρή κυριαρχία των κανόνων της αγοράς στο χώρο, αλλά η ενεργητική συμμετοχή των εργαζομένων σε αυτές. Έτσι, λοιπόν, ένας τρόπος για να εφαρμοστεί η ιδέα της συμμετοχής της δημόσιας διοίκησης είναι η μείωση των επιπέδων της γραφειοκρατικής ιεραρχίας, καθώς και η συστηματική παρότρυνση των ιεραρχικά κατώτερων δημοσίων υπαλλήλων να αναλαμβάνουν ατομικές πρωτοβουλίες.
Η γενικευμένη δυσαρέσκεια και αμφισβήτηση έναντι της γραφειοκρατικού τύπου δημόσιας υπηρεσίας διαπιστώνεται στην ελληνική περίπτωση με περισσότερη ένταση. Η ανεπάρκεια και η ακαταλληλότητα του διοικητικού μηχανισμού καθώς και η αναγκαιότητα της συστηματικής αναδιάρθρωσης του, δεν έχει αντιμετωπιστεί μέχρι σήμερα. Στα πιο σημαντικά συμπτώματα της εσωτερικής κρίσης της γραφειοκρατίας συγκαταλέγονται ο δύσμορφος σχεδιασμός της οργανωτικής δομής, η ακαταλληλότητα της δημοσιοϋπαλληλίας, ο νομικισμός και η τυπολατρεία, οι πελατειακές σχέσεις. Τα αίτια της κρίσης της γραφειοκρατίας έχουν εντοπιστεί ήδη από την πρώτη μεταπολεμική περίοδο και συνεχίζουν να κυριαρχούν στο ελληνικό διοικητικό σύστημα και είναι τα εξής: η ελλιπής εξωτερική διαφοροποίηση της διοίκησης από την πολιτική, η οποία συνδέεται με τις αυξανόμενες τάσεις πολιτικοποίησης των ηγετικών βαθμίδων της διοικητικής πυραμίδας και η ανεπαρκής εσωτερική ανάπτυξη και λειτουργική διαφοροποίηση του συστήματος τόσο σε επίπεδο οργάνωσης όσο και στο επίπεδο του ανθρώπινου δυναμικού.

Του
Καραμέτου Κ. Γεωργίου

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *